Velkomin á heimasíðu Byggðastofnunar.
Hlutverk
Hlutverk Byggðastofnunar er að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Stofnunin undirbýr, skipuleggur og fjármagnar verkefni og veitir lán með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Byggðastofnun fylgist einnig með þróun byggðar í landinu.
Byggðastofnun vinnur að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir allt landið í samráði við iðnaðarráðherra. Í áætluninni skal gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu og lýsa markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum.
Í samræmi við hlutverk stofnunarinnar veitir hún lán eða annan fjárhagslegan stuðning í því skyni meðal annars að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að óæskileg byggðaröskun eigi sér stað eða að lífvænlegar byggðir fari í eyði.
Byggðastofnun heyrir undir iðnaðarráðherra sem skipar sjö menn í stjórn stofnunarinnar til eins árs í senn.
Sögulegt ágrip
Atvinnubótasjóður var leystur af hólmi með stofnun Atvinnujöfnunarsjóðs með lögum nr. 69/1966. Þeim sjóði var ætlað að stuðla að jafnvægi í byggð landsins í ríkara mæli og á skipulegri hátt en unnt hafði verið með takmörkuðu ráðstöfunarfé Atvinnubótasjóðs. Hinum nýja Atvinnujöfnunarsjóði voru með lögunum tryggðir frekari gjaldstofnar og sú stefna mörkuð að efling atvinnulífs víðs vegar um landið færi fyrst og fremst fram á grundvelli fyrirframgerðra áætlana. Stjórn sjóðsins var kjörin hlutfallskosningu af Alþingi sem fyrr, en stjórnarmönnum fjölgað í sjö, þar eð eðlilegt þótti með hliðsjón af verkefnum sjóðsins að allir þingflokkar ættu þar sinn fulltrúa. Báðir voru þessir sjóðir vistaðir hjá öðrum fjármálastofnunum. Atvinnubótasjóður var í umsjá Framkvæmdabanka Íslands, en Atvinnujöfnunarsjóður í umsjá Landsbanka Íslands, enda var Framkvæmdabankinn lagður niður um líkt leyti og lögin um sjóðinn voru sett.
Með lögum nr. 93/1971 var Framkvæmdastofnun ríkisins komið á fót. Samkvæmt 1. gr. laganna var hún sjálfstæð ríkisstofnun sem var ríkisstjórninni til aðstoðar við stefnumótun í atvinnu- og efnahagsmálum. Skyldi stofnunin annast hagrannsóknir og áætlanagerð og hafa með höndum heildarstjórn fjárfestingamála og lánveitinga sem kveðið var á um í lögunum. Með lögum nr. 93/1971 var að því stefnt að koma opinberum aðgerðum í atvinnulífinu í skipulegri farveg með því að sameina undir einni stjórn stofnanir og sjóði, sem áður höfðu unnið að þessum málum sitt í hvoru lagi. Meðal annars var í lögunum kveðið á um stofnun Byggðasjóðs, sem yrði í umsjá Framkvæmdastofnunar og tæki við eignum og skuldum Atvinnujöfnunarsjóðs. Voru hinum nýja sjóði tryggðir umtalsverðir nýir tekjustofnar umfram það sem verið hafði um Atvinnujöfnunarsjóð. Yfirstjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins var í höndum sjö manna þingkjörinnar stjórnar, en 3ja manna framkvæmaráð, skipað af ríkisstjórninni, hafði með höndum tillögugerð um heildaráætlun Byggðasjóðs og einstaka lánveitingar honum. Dagleg umsýsla var í höndum lánadeildar stofnunarinnar.
Hlutverk Byggðasjóðs var samkvæmt lögunum að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum, og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir færu í eyði.
Með lögum nr. 64/1985 var Byggðastofnun komið á fót sem sjálfstæðri ríkisstofnun er heyrði undir forsætisráðherra og tók yfir eignir og skuldbindingar Byggðasjóðs. Var sú aðgerð hluti af víðtækri uppstokkun á sjóðakerfi ríkisins. Líkt og var um Framkvæmdastofnun áður kaus sameinað Alþingi sjö manna stjórn Byggðastofnunar.
Samkvæmt 2. gr. laganna var hlutverk Byggðastofnunar að stuðla að þjóðfélagslega hagkvæmri þróun byggðar í landinu. Þetta skyldi stofnunin gera með því að fylgjast með þróun byggðar í landinu, með áætlanagerð um byggða- og atvinnuþróun, og með því að veita lán eða annan fjárhagslegan stuðning í því skyni m.a. að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir óæskilega byggðaröskun.
Með lögum nr. 106/1999 var breytt ýmsum þáttum í starfsemi Byggðastofnunar. Með þeim lögum var Byggðastofnun flutt undir valdsvið iðnaðarráðherra, og í stað þingkjörinnar stjórnar þá er hún nú skipuð af iðnaðarráðherra. Samhliða voru ráðherra fengnar auknar heimildir til að hafa áhrif á starf stofnunarinnar. Þá var í lögunum lögð meiri áhersla en áður á rannsóknarhlutverk Byggðastofnunar á sviði byggða- og atvinnuþróunar.
Árið 1998 var Þróunarsvið Byggðastofnunar flutt til Sauðárkróks og hófst þar með flutningur starfseminnar til Sauðárkróks. Þróunarsvið var til húsa að Skagfirðingabraut 17-21, þar sem núna er ráðhús Skagafjarðar. Árið 2000 var ákveðið að öll önnur starfsemi Byggðastofnunar skyldi flutt til Sauðárkróks. Í júlí 2001 var síðan stofnunin flutt. Í upphafi var aðeins lánastarfsemin til húsa í Ártorg 1, en síðan um vorið 2002 hefur öll starfsemin verið þar til húsa.
